Komu przysługują dwa dni opieki nad dzieckiem?
Określenie „dwa dni opieki nad dzieckiem” oznacza płatne zwolnienie od pracy przewidziane w art. 188 Kodeksu pracy. Przysługuje pracownikowi, który wychowuje co najmniej jedno dziecko, które nie ukończyło 14 lat. Uprawnienie odnawia się w każdym roku kalendarzowym i nie zależy od tego, czy pracownik korzystał z niego wcześniej.
Prawo nie jest zarezerwowane wyłącznie dla biologicznych rodziców. Może skorzystać z niego także opiekun wychowujący dziecko, jeśli spełnia warunki określone w przepisach. Liczy się więc fakt wychowywania dziecka w wymaganym wieku, a nie samo pokrewieństwo.
Zwolnienie dotyczy osób zatrudnionych na podstawie stosunku pracy. Samo posiadanie dziecka nie daje prawa do tego uprawnienia osobie pracującej wyłącznie na umowie zlecenia, umowie o dzieło lub innej umowie cywilnoprawnej. Warto odróżnić je także od urlopu wypoczynkowego i urlopu na żądanie, ponieważ są to odrębne uprawnienia pracownicze.
Jaki jest wymiar zwolnienia i jak wybrać jego rozliczenie?
W każdym roku kalendarzowym pracownik ma do wykorzystania 2 dni albo 16 godzin zwolnienia z zachowaniem prawa do wynagrodzenia. Wybór należy do pracownika i wskazuje się go przy pierwszym wniosku złożonym w danym roku. Przy kolejnych wnioskach obowiązuje ten sam sposób rozliczania, dlatego nie należy traktować wyboru jako decyzji zmienianej dowolnie przy każdym skorzystaniu.
Wariant dniowy może być wygodny, gdy pracownik potrzebuje całego dnia wolnego. Wariant godzinowy pozwala wykorzystać część puli, na przykład na wyjście z pracy w trakcie zmiany. Pracownik zatrudniony na pełny etat, który wybierze godziny, dysponuje pulą 16 godzin. Przy wyborze dni otrzymuje dwa dni robocze zgodnie ze swoim rozkładem pracy.
Przy niepełnym etacie sposób rozliczenia ma znaczenie. Jeśli pracownik wybierze godziny, limit ustala się proporcjonalnie do wymiaru etatu, a niepełną godzinę zaokrągla w górę. Osobie zatrudnionej na pół etatu przysługuje co do zasady 8 godzin. Jeśli wybierze dni, zachowuje dwa dni pracy według grafiku. Nie przelicza się ich automatycznie na dwie zmiany po osiem godzin.
Przykładowo osoba pracująca na pół etatu przez dwa dni w tygodniu może wykorzystać dwa zaplanowane dni pracy. Wariant godzinowy daje jej natomiast proporcjonalną pulę godzin, którą może rozłożyć na krótsze nieobecności. Przed złożeniem pierwszego wniosku warto więc uwzględnić grafik oraz to, czy bardziej przydatne będą całe dni, czy elastyczne wyjścia na kilka godzin.
Czy rodzice mogą wykorzystać po dwa dni?
Jeśli oboje rodzice lub opiekunowie są zatrudnieni, nie otrzymują osobnych, pełnych limitów. Łącznie na dziecko przysługują 2 dni albo 16 godzin w danym roku. Rodzice mogą uzgodnić, że całość wykorzysta jedno z nich, albo podzielić pulę, na przykład po jednym dniu. Nie mogą jednak każde skorzystać z dwóch dni w tym samym roku tylko dlatego, że oboje pracują.
Przy podziale limitu rodzice powinni wcześniej ustalić, kto i w jakim zakresie skorzysta ze zwolnienia. Każde z nich składa wniosek swojemu pracodawcy zgodnie z zasadami obowiązującymi w zakładzie pracy. Uzgodnienie pozwala uniknąć przekroczenia wspólnej puli. Liczba dzieci również nie zwiększa wymiaru: przy dwojgu lub większej liczbie dzieci limit nadal wynosi dwa dni albo 16 godzin.
Osobnym przypadkiem jest równoległe zatrudnienie jednej osoby u kilku pracodawców. W takim przypadku uprawnienie ustala się odrębnie dla każdego stosunku pracy. Nie należy mylić tej sytuacji z podziałem limitu między dwoje rodziców, ponieważ dotyczą różnych zasad korzystania ze zwolnienia.
Jak złożyć wniosek i kiedy można skorzystać ze zwolnienia?
Wniosek o zwolnienie należy przekazać pracodawcy w postaci papierowej lub elektronicznej. Wskazuje się w nim termin nieobecności, a przy pierwszym skorzystaniu w danym roku także wybór między rozliczeniem dniowym a godzinowym. Pracownik decyduje, kiedy potrzebuje wolnego, a pracodawca co do zasady ma obowiązek udzielić zwolnienia.
Jeśli termin można przewidzieć, warto uprzedzić pracodawcę odpowiednio wcześniej i postępować zgodnie z przyjętym w firmie sposobem składania wniosków. Nagła potrzeba zajęcia się dzieckiem nie powinna jednak sama w sobie pozbawiać pracownika prawa do zgłoszenia opieki w tym dniu. Przepisy nie ograniczają zwolnienia wyłącznie do sytuacji nagłych ani nie wymagają, aby dziecko zachorowało.
Pracownik może skorzystać z uprawnienia wtedy, gdy potrzebuje zająć się dzieckiem. Może to być zarówno nieprzewidziana sytuacja, jak i wcześniej zaplanowana potrzeba opieki. Zwolnienie nie jest jednak dodatkowym urlopem wypoczynkowym, więc jego wykorzystanie powinno służyć opiece nad dzieckiem.
Jakie wynagrodzenie przysługuje i co dzieje się z niewykorzystanym limitem?
Za czas zwolnienia pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia. Jest ono obliczane jak wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy. Dzięki temu skorzystanie z opieki nie oznacza utraty płacy za nieobecność objętą art. 188 Kodeksu pracy.
Limit dotyczy roku kalendarzowego. Niewykorzystane dni ani godziny nie przechodzą na kolejny rok, lecz przepadają z jego końcem. Nie można więc zsumować niewykorzystanej puli z poprzedniego roku z nowym limitem. Warto zaplanować wykorzystanie uprawnienia w ciągu roku, pamiętając jednocześnie, że wybór dni lub godzin wskazany przy pierwszym wniosku obowiązuje w tym roku.
Odrębne zasady dotyczą nauczycieli zatrudnionych na podstawie Karty Nauczyciela. Korzystają oni ze zwolnienia w wymiarze dwóch dni, bez godzinowego wariantu przewidzianego w Kodeksie pracy. Przed złożeniem wniosku warto zatem sprawdzić, na jakiej podstawie prawnej dana osoba jest zatrudniona.
- Uprawniony: pracownik wychowujący dziecko, które nie ukończyło 14 lat.
- Roczny limit: 2 dni albo 16 godzin, niezależnie od liczby dzieci.
- Rodzice: mogą podzielić wspólną pulę, ale nie mogą podwoić jej w tym samym roku.
- Niepełny etat: limit godzinowy jest proporcjonalny, a przy wariancie dniowym liczą się zaplanowane dni pracy.
- Wniosek: składa się pracodawcy w formie papierowej lub elektronicznej; zwolnienie jest płatne.
Źródła
- https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/kodeks-pracy-16789274/art-188
- https://www.pip.gov.pl/dla-pracodawcow/pytania-i-odpowiedzi/czy-pracownik-moze-skorzystac-z-opieki-nad-dzieckiem-u-dwoch-pracodawcow
- https://www.pip.gov.pl/dla-pracodawcow/porady-prawne/rodzicielstwo
- https://katowice.pip.gov.pl/aktualnosci/zwolnienie-od-pracy-na-opieke-nad-dzieckiem-art-188-k-p
- https://www.pip.gov.pl/dla-pracodawcow/pytania-i-odpowiedzi/ile-godzin-opieki-na-dziecko-z-art-188-k-p-przysluguje-pracownikowi-zatrudnionemu-w-rownowaznym-systemie-czasu-pracy